هر ناحيه‌اى از خندق به دسته‌اى از مسلمانان واگذار شده بود : مهاجرين از ناحيهء « راتج » [ 1 ] تا كوه « ذباب » [ 2 ] ( يعنى : قسمت شرقى خندق ) . انصار از ناحيهء كوه « ذباب » تا « جبل بنى عبيد » ( نزديك مسجد قبلتين ) . طايفهء بنى عبد الأشهل ( از أنصار ) نيز از ناحيهء راتج تا پشت مسجد [ 3 ] . و طايفهء بنى دينار ( از أنصار ) از ناحيهء جربا تا جاى « دار ابن أبى الجنوب » [ 4 ] . به گفتهء صاحب طبقات : حفر خندق در شش روز به انجام رسيد [ 5 ] . نوشته‌اند كه : مسلمانان براى حفر خندق ، بيل و كلنگ و تبر و زنبيل از يهوديان « بنى قريظه » عاريه گرفتند . يعقوبى مىنويسد : رسول خدا براى هر قبيله‌اى اندازه‌اى معيّن كرد كه تا آنجا بكنند و براى خندق درهائى قرار داد ( به قولى : هشت در ) و از هر قبيله‌اى مردى به پاسبانى بر درها گماشت و « زبير بن عوّام » را فرمانده ايشان ساخت و او را فرمود كه : اگر نبردى پيش آيد ، نبرد كنيد [ 6 ] . بيشتر اطراف مدينه بناها به هم پيوسته بود و راهى براى عبور و هجوم دشمن نداشت ، و خندق در همان قسمتى كنده شد كه ممكن بود دشمن از آنجا به شهر هجوم آورد . در تقسيم كار هر ده نفر مىبايست چهل ذراع بكنند . به طورى كه در تشريح نقشهء خندق نوشته‌اند : مبدأ حفر خندق دو برج « شيخان » واقع در قسمت شمال شرقى بوده است ، به طورى كه با « ثنيّة الوداع » شمالى واقع در « مذاد » تماسّ پيدا كند و مركز

--> [ 1 ] - ناحيه‌اى كه برج راتج يهوديان در آن واقع بوده است ، نزديك به دو برج شيخان . [ 2 ] - به ضم يا به كسر اول : كوهى است در مدينه . [ 3 ] - طبقات ، ج 2 ، ص 67 ، چاپ بيروت ، 1376 ه . م . ولى ظاهرا بايد اين طور باشد : از ناحيهء « مذاد » تا « مسجد فتح » واقع در پشت كوه سلع . [ 4 ] - طبقات : من عند جربا إلى موضع دار ابن أبى الجنوب اليوم ( ج 2 ، ص 67 ، چاپ بيروت ، 1376 ه . م . ) . [ 5 ] - موضع مذكور . [ 6 ] - تاريخ ، ج 2 ، ص 50 ، چاپ بيروت ، 1379 ه . م .